Milas Halıları

Milas Halıları

Milas Halıları

Milas Halılarının Renk, Desen Ve Kompozisyon Özellikleri

Milas, Anadolu’nun güney batısında yer alan Sodra Dağı eteklerine yerleşmiş, Muğla vilayetine bağlı önemli ilçelerden biridir. Menteşeoğulları’nın ilk zamanlarında beyliğe başkentlik yaptığı için şehir bu devreye ait Türk mimarî tarihinin değerli yapılarıyla bezenmiştir. 14. yüzyılda ünlü gezgin İbni Batuta Milas’tan geçerken bu eski kültür merkezinden övgüyle bahseder. Zengin akarsuları, verimli arazisi, bağ ve bahçeleri ile mamur bir şehir ve Anadolu’nun en güzel köşelerinden biri olduğu üzerinde durur.

Milas ve köyleri Türkmen boylarının eski yerleşim bölgelerinden biri olarak bilinir. Burası örf ve adetleri, giyim tarzları ile Türkmen kimliğini korumuştur. Şüphesiz bu bölgede kendine has karakteristik vasıfları ve üslûbu ile ilgimizi çeken halılar dokunmuştur.

Milas halı üslûbunun 18. yüzyıl ortalarında mı yoksa 19. yüzyıl başlarında mı ortaya çıktığı veya daha erken devirlerde mi dokunduğu kesin olarak bilinmemektedir. Elimizdeki Milas Halıları, Türk ve İslâm Eserleri Müzesi’nin deposu ile Vakıflar Müzesi’nde teşhirde bulunan 18. yüzyıl sonu 19. yüzyıl başına ait hah örneklerinden ibarettir. Maalesef müzecilik fikri ve özellikle halılarımızı müzelerimizde sergileme düşüncesi yetmiş yıl öncesine dayandığı için en müstesna halı şaheserlerimiz dışarıya akıp gitmiştir. Bugün de Anadolu’nun çeşitli köşelerinde bazı camilerimizde kalmış tek tuk halı şaheserlerimiz de göz göre göre dışarıya akıp gitmektedir.

Milas bölgesinin karakteristik özelliğini en iyi şekilde aksettiren, halı türleri içinde dört değişik halı grubu dikkatimizi çeker. İlk ve en önemli grubun temsilcisi olarak Türk ve İslâm Eserleri Müzesi’nin deposunda bulunan sanat şaheseri üzerinde durarak konuya girmek istiyorum.

XVIII. yüzyılda dokunduğu tahmin edilen bu halının zemin kompozisyonu beş tane kolonun yan yana sıralamasından oluşmaktadır. Kolonların zemin rengi farklıdır. Zeminde kırmızı, beyaz, yeşil ve lacivert renkler kullanılmıştır. Her bir kolonun içindeki nakışlar aynıdır. Bugün yörede halen bu nakısa “Gemli Su” veya “Gemici Suyu” denir. Bu desenler yan yana sıralanmış, aralarına da stilize edilmiş küçük motifler yerleştirilmiştir. Kolonları, kontur çizgisi gibi ayıran ve etrafını saran şeritlerin içindeki motife Milas’ın Karacahisar. Bozalan, Türk evleri köylerinde “Alaca Boncuk” denir. Halı zemininin dışını çevreleyen üçgen şeklindeki motiflere de yörede “Çentik” adı verilir.

Halının başlangıç kısmında kahverengi zemin içine yerleştirilmiş bitkisel motiflerin sıralandığı ince bir bordur yer alır. Bordürün dışı ise bu yörede yine “Ala Boncuk” denilen ince ve dar şeritlerle çevrelenmiştir.30×40 kalitesindeki halının eni 110 cm, boyu da 158 Çin’dir. Halının renkleri tamamen doğal boyalardan yapılmış olup, zeminde lacivert, kırınızı, beyaz, yeşil ve sarı kullanılmıştır. Bordur zemini ise kahverengidir.

XVIII. yüzyılda yapıldığı tahmin edilen, II. grupta anlatılacak olan halı, Milas’ın daha çok Bozalan ve Karaçalı işar Köylerinde dokunan Ada Milas halılarının güzel” bir örneğidir. Bu halı bugün Vakıflar Müzesi’nde koruma altındadır. Üç küçük kenar bordur ile bir tane büyük bordürün olduğu halıda, zemini oluşturan kısım bordürlerin tamamından daha küçüktür. Geniş kenar bordürü üzerindeki gemici motifi yöresel bir özellik taşır. Bu motif kırınızı ve sarı rengin hâkim olduğu zemin üzerine yerleştirilmiştir. Halının başlangıcındaki ince kenar suyunda görülen yaprak motiflerine, yörenin tabiri ile “Heybe Yanışı” denir.

Ana zemini kırmızı olan halının ortasında iki tam bir tane de yarım bırakılmış rozetler vardır. Zemin üzerinde olan stilize edilmiş bitkisel ve geometrik desenler de, simetri olmayan bir üslûpta zemine yerleştirilmiştir. Lacivert zeminli ince bordur içinde yer alan yöresel özellik taşıyan “Kara Dizme” olarak bilinen bitkisel motifler ile hemen yanında ana zemini, çevreleyen kırmızı renkli bordur üzerinde stilize edilmiş çiçekli dalların sıralandığı görülür.24×40 kalitesinde dokunan halının ebatları 110×170 cm. Sıcak ve soğuk renkler ahenkli bir biçimde kullanıldığı için çok güzel bir denge unsuru sağlanmıştır. Hâkim renk kırmızıdır.

III. grupta yer alan halı, Ada Milasların nadir rastlanan örneklerindendir. 18. yüzyılın son devrelerinde yapıldığı sanılan hah Vakıflar Müzesi’nde bulunmaktadır. Başlangıcında dar bir kenar bordur ile halının ana zemininden daha büyük bir alanı kaplayan iki tane de geniş bordürü vardır. Geniş bordürler her iki tarafını saran ince ve dar şeritler ile çevrelenmiştir. Büyük bordürlerin ikisinde de aynı motifler tekrar edilmiştir. II. büyük bordür’ün dışındaki iki dar şerit arasında yer alan sarı zemindeki motife özellikle Bodrum’un Etrim ve Karanlık Köylerinde “Sekiz Dalga” denilmektedir.

Kırmızı renkteki ana zeminin içinde yer alan üst üste dizilmiş beş tane koçboynuzu motifi vardır. En üstte “Hayat Ağacı” nakısı ortada ise “Küpeli” adı verilen bereketi temsil eden nakış kullanılmıştır.

Ana zeminin içindeki kenarlara yapılmış küçük nakışlara ise yörede “Bakla Çiçeği” denir. Bu halıda ağırlıklı renk kırmızıdır. San, lacivert, mor ve beyaz renklerin yanında konturlarında siyah kullanılmıştır.

IV. grupta incelenecek olan halı klasik desendeki tipik bir Milas Halısıdır. Bu halı, geleneksel motif, renk ve kompozisyon özelliklerini bozmadan günümüze kadar taşımıştır. 19. yüzyılın başlarında yapıldığı sanılan halı Türk ve İslâm Eserleri Müzesi’ndedir. 30×40 kalitesindeki halının ölçüleri 123×150 cm. Bu halı klâsik tipteki diğer halılardan daha farklıdır. Halının başlangıç kısmında iki tane ince su, hemen yanında etrafı ince şeritler ile çevrilmiş büyük bir bordu” vardır. Üçgen şeklinde olan ince şeritlerin içinde yer alan motife yörede ve özellikle Milas’ın Türk evleri Köyü’nde “Çentik” ya da “Testere” denir. Şeritlerin her iki yanında bulunan nakısa “Ala Boncuk” adı verilir. Büyük bordur farklı üslûptaki geometrik motiflerin bir araya gelerek gruplaşmasıyla oluşmuştur. Bu gruba “Anahtarlı Su” veya “El Turunç” denir.

Halının zemin kısmı boğumlu mihraplıdır. Bu bölgede sık rastlanan tipik bir Milas seccade örneğidir. Boğumlu kısmın üstü baklava şeklindedir. Boğum yerlerinde üçgen şeklinde karşılıklı geometrik motifler vardır. Bunlara hamaylı denir. Mihrabın üst kısmı geometrik motiflerle dolgulanmıştır. Mihrap zemini içinde karşılıklı yerleştirilmiş beyaz renkli baklava şeklindeki nakışlara “Sakarcık” denir. Mihrap içinin kenarlarındaki motiflere “Bakla Çiçeği” ortadaki motife ise “Kandilli Göl” adı verilir.

Bu halıda kahverengi, lacivert, kırmızı, san ve beyaz renkler kullanılmıştır. Konturları siyahla belirtilmiştir. Halıda hâkim renk kahverengidir. Bu halılar, Türk ve İslâm sanatının en güzel örneklerindendir. Milas ve çevresinde bu örneklerle karşılaşmak mümkündür. Bunların halen dokunuyor olması, yörenin çeyiz geleneğinin sürdürüldüğünün en güzel kanıtıdır. 18. yüzyılda dokunduğu tahmin edilen klâsik Milas halılarının renk yelpazesi şöyledir; açık san, devetüyü, şeftali kırmızısı, mercan kırmızısı, mor, açık ve koyu kahverengi, açık yeşil, beyaz, çivit mavisi, lacivert ve siyah. Bu renklerin birçoğu çeşitli bitkilerden elde edilebilir.

Milas’ın Bozalan, Karacahisar, Bodrum’un da Çömlekçi Köyü’nde doğal boyacılık geleneği halen devam etmektedir. Fakat bu geleneği sürdüren birkaç kişi dışında pek fazla yapabilen de kalmamıştır. Bodrum’un Çömlekçi Köyü’nde çeşitli bitkilerden elde edilen renklerin bazıları şunlardır: Badem dalı ve hayat yaprağından fıstık yeşili, palamut yaprağı ile pürenden sarı, palamut yaprağı ve ceviz kabuğundan kahverengi, enginar yaprağından yeşil, sarı ot denilen bitkiden sarı, kökboyanın değişik malzemelerle yapılmasından da farklı renklerde kırmızı elde edilir.

Günümüz Milas Halılarının çözgü, atkı ve ilmelik tipi yündür. Bugün daha çok fabrika ipi kullanılmaktadır. Elde eğrilmiş doğal boya ile boyanmış iplerden yapılmış halılara da rastlamak mümkündür. Milas ve çevre köylerinde halk arasında dokuma tezgâhına “Istar”, çözgüye “Kastel”, atkıya “Melike”, kirkite “Tokmak” ya da “Isran”, gücüye “Kücü”, çile halindeki iplerin bir kaçına “Galep” ya da “Tiyet”, iplerin sarıldığı alete “Dönen” denir.

Dokunacak halının kalitesini ve boyutlarını çözgü sayısı belirler. Halının ortaya çıkması da çözgünün hazırlanması ile başlar. Çözgünün hazırlanması üç kişinin yardımı ile olur. İki kişi, çözgü iplerini başlarına zincir atarak bağlarken diğeri çözgü aparatının etrafında dolaşarak telleri açar. Başları bağlandıktan ve çözme işi bittikten sonra iki tane demir çubuk çözgülerin arasından geçirilir. İki kişi çözgüyü karşılıklı olarak gerginleştirir. Üçüncü kişi de çözgü iplerine vurarak karışmış olan kısımları düzeltir. Çözgü yavaş yavaş satılarak leventlere geçirilir. Çubuk demirin bir tanesi üst leventte bulunan yuvasına takılarak sabitleştirilir. Çözgü, üst levente sarılarak leventlere geçirilir. Daha sonra alt levente sarılan çözgü iplerinin gerginlikleri ayarlanarak düzeltilir. Çözgü ipleri iki taraftan da gerdirilir. Gerdirme işleminden sonra gücü ağacı yerine takılarak gücüleme işlemine geçilir. Çözgünün arka tellen (çözgü) çapraz çözüldü ise ön telleri sağ taraftan olmak üzere gücülenmeye başlanır. Tezgâh üzerindeki işlemler bittikten sonra dokumaya geçilir.

Milas’ın birçok köyünde halı dokuma sanatı hâlâ devam etmektedir. Ne var ki antik değerdeki eski halılar artık görülmemekte eski üslûptaki halı kompozisyonları ile bezenmiş halı örneklerine maalesef artık rastlanılmamaktadır. Milas Halıcılığım ve hatta onun komşusu Megri Halıcılığını kurtarmak ve yeniden eski değerini kazandırmak için Muğla Üniversitesi’ne bağlı Milas Meslek Yüksekokulu’nda Halıcılık Bölümü açılmıştır.

Milas Halılarının Motif Ve Renk Özellikleri

Milas halılarının motifleri XVIII. yy. ortalarından başlayarak çeşitli yöre halılarının etkisinde kalmıştır. İlk etki Gördes seccadelerinden gelmiş XIX yy.a değin sürmüştür. Bu özellikle su ve eğme motiflerinde belirgindir. Bunu XIX yy.da Bergama ve Mucur halılarının etkisi izler. Bu dönemde, halının motif bölümü daralır, bordur genişler. Hemen hemen aynı süreçten geçen Gereme ve Karacahisar halıları, daha çok dokumalarıyla ayrılır. Gereme halıları seyrek, Karacahisar halılarıysa sık düğümlüdür. Gereme halıları seccade olarak da anılmaktadır.

Çeşitli etkilerin görülmesine karşın Milas halıları, geniş bordürleri, atkı ve çözgü ipliklerinin yün oluşu, kilim motiflerini andıran stilize hayvan ve bitki motifleri, göbeği çevreleyen iki dikdörtgen ve sık rastlanan mat al, sarı, sarı-yeşil, turuncu ve canlı mavi renkleri vb. özellikleriyle tanınmıştır. Karacahisar halılarında bu özellikler daha önce görülmüşse de XIX yy.da belirginleşmiştir. Zeminde koyu şeftali kırmızısı, bordürlerde sarı ve yeşil hâkimdir. En belirgin özelliği bordur zemininde görülen parlak sarı renklerdir. 1896′da köyde atölye kurulması ve pazara yönelik üretimin başlamasıyla halıların niteliğinde önemli değişiklikler olmuştur. Milas’ta başlayan bu gelişme, öbür ilçelerde de etkisini göstermiştir. Kökboyaların yerini yapay boyalar, fonda kullanılan çeşitli renklerin yerini ise al (kırmızı) almıştır. Sadece altın kullanıldığı fon, giderek Karacahisar halılarının başlıca özelliği olmuştur.

1954′de 120 tezgâhın çalıştığı köyde, yalnız birkaç ev kök boya ve doğal renkler kullanmaktaydı. Gereme’de geleneksel gereçlere bağlı kalınmış, daha çok kök boyalar kullanılmıştır. Ayrıca, mihrap, geometrik motifler, sarının çok kullanılması ve seccade tipinde olmaları, Gereme ve köylerinde dokunan halıların başlıca özellikleridir. Gereme köylerinden Bozaları başta olmak üzere, İkizköy, Yeniköy, Pınar ve Türkevleri’nde “ehram”, “alaca” gibi adlar alan battaniyeler de dokunmaktadır.

Milas Halılarının Teknik Özellikleri

KALİTESİ: 26*40

l dm ‘DEKİ ÇÖZGÜ: 26

l dm ‘DEKİ ATKT: 40

dm² ‘DEKİ İLME SAYISI: 1,040

DÜĞÜM TARZI: TÜRK (ÇİFT)

İLME İPLİĞİ : (YÜN) NUMARASI 2.5.2

ÇÖZGÜ İPLİĞİ YÜN NUMARASI PAMK. NE. : 4/3 YÜN

ATKI İPLİĞİ YÜN NM. ALT ATKI (Kalın) : 4/2 YÜN

ATKI İPLİĞİ PAMUK NE. ÜST ATKI (İnce) : 4/2 YÜN

HAV YÜKSEKLİĞİ: 7–8

MALZEME SARFİYATI:

İLME: 3.800

ÇÖZGÜ: 0.800

ATKI: 0.800

Türkiyenin en iyi yürüyüş parkurları, Türkiyenin en iyi parkurları, Ege Bölgesi en iyi yürüyüş parkurları, Muğla en iyi yürüyüş parkurları, Milas en iyi yürüyüş parkurları,Milas yürüyüş parkurları, Milas doğa yürüyüş parkurları, Milas doğa yürüyüşü, Milasda yürüyüş parkurları, Milas yürüyüş parkurları, Milas’da tüm yürüyüş parkurları, Milas’da tüm parkurlar, Milas Yürüyüş turu, Milas Yürüyüş gezisi, Milas Yürüyüş, Milas gezi, Milas Yürüyüşü, Milas Yürüyüş, Milas Yürüyüşleri, Milas Yürüyüş yolu, Milas Yürüyüş patikası,  Milas Yürüyüş rotası, MilasYürüyüş rotaları, Milas Yürüyüş rehberi, Milas Yürüyüş haritası, Milas dağ yürüyüşü, Milas dağ tırmanışı, Milas trekking, Milas trekking parkurları, Milas hiking, Milas dağ gezisi, Milas uzun mesafe yürüyüşü, Milas uzun mesafe yürüyüş, Milas Geocaching, Milas Speed Hiking, Milas yayla, Milas dağ, Milas vadi, Milas kanyon, Milas göl, Milas geçit, Milas tatil, Milas’da tatil, Milas hotel, Milas otel, Milas motel, Milas pansiyon, Milas Apart, Milas Konaklama, Milas Harita, Milas GPS, Milas Gezi Rehberi, MilasKumsal, Milas Plaj, Milas satılık, Milas Kiralık, Milas devren, Milas Yazlık, Değirmen bükü, Knidos, Değirmen bükü – Milas parkuru, Değirmen bükü – Knidos Yürüyüşü, Karia Yolu, Karya Yolu, Karia Yolu Milas – Knidos, Karia Yolu Milas, Karia Yolu Milas,Karya Yolu Milas,Karya Yolu Milas, Karya Yolu Milas, Carian Trail Milas, Carian Way Milas,Karia kültür yolu, Karya kültür yolu Milas, Milas kültür yolu, Culture route, Kulturroute, Karische Weg, Milas Karia Yolu , Karia Yolu , Karia Yolu , Karia Yolu ,  Karia Yolu , Karya Yolu , Carian Trail , Carian Way , Karische Weg , Milas ,  Karia Yolu, Karya Yolu Milas – Hızırşah, Carian Way Milas , Carian Trail Milas , Karische Weg Milas, Karia Yolu, Karya Yolu, Carian Way, Carian Trail, Karische Weg, Karia Yolu Çomakdağ, Karia Yolu Bahçe, Karia Yolu Peçin, Karia Yolu Beçin, Karia Yolu Bozalan, Karia Yolu Kayabükü, Karia Yolu Bağarcık, Karia Yolu Yahşiler, Karia Yolu Fesleğen, Karia Yolu Karacahisar, Karia Yolu Kapıkırı, Karia Yolu latmos, Karia Yolu Karahayıt, Karia Yolu, Karia Yolu gölyaka, Karia Yolu Kargıcak, Karia Yolu Labranda, Karia Yolu Alinda, Karia Yolu Bafa Gölü, Karia Yolu Aydın, Karia Yolu Çine, Karia Yolu Karpuzlu, Karia Yolu, Karya Yolu Çomakdağ, Karya Yolu Bahçe, Karya Yolu Peçin, Karya Yolu Bozalan, Karya Yolu Kayabükü, Karya Yolu Bağarcık, Karya Yolu Yahşiler, Karya Yolu Karacahisar, Karya Yolu Fesleğen, Karya Yolu Kapıkırı, Karya Yolu latmos, Karya Yolu Karahayıt, Karya Yolu gölyaka, Karya Yolu, Karya Yolu Kargıcak, Karya Yolu Labranda, Karya Yolu Alinda, Karya Yolu Bafa Gölü, Karya Yolu Aydın, Karya Yolu Çine, Karya Yolu Karpuzlu, Karya Yatağan, Karia Yolu Yatağan, Karya Yolu, Karya Yolu,  Karya Yolu, Milas Halıları, Milas Halısı, Milas Halı, Bozalan Halıları, Bozalan Halısı, Bozalan Halı, Bozalan Kilim,

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s